Αμπελιτσιά - Photophysis Magazine

Μετάβαση στο περιεχόμενο
conservation
Αμπελιτσιά
Το απειλούμενο, ενδημικό δέντρο της Κρήτης που επιβιώνει εδώ και εκατομμύρια χρόνια
των
Ηλέκτρα Ρεμούνδου (Τεχνολόγος Γεωπόνος) & Dany Ghosn (Γεωπόνος)
Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων

 
Η αμπελιτσιά με επιστημονική ονομασία Zelkova abelicea, είναι ένα είδος δέντρου που αυτοφύεται μόνο στην Κρήτη και πουθενά αλλού στον κόσμο. Συνδέεται με την παράδοση του νησιού καθώς από το εύκαμπτο και ανθεκτικό ξύλο της κατασκευάζονταν μπαστούνια, γνωστά και ως «κατσούνες». Απαντάται σε όλους τους ορεινούς όγκους του νησιού, σε μικρούς ή μεγάλους πληθυσμούς, και η παρουσία της στην Κρήτη χρονολογείται εκατομμύρια χρόνια πριν.

         Δέντρα αμπελιτσιάς στον Ομαλό Χανίων         
Περιγραφή και αξίες
Πρόκειται για ένα αιωνόβιο, φυλλοβόλο δένρο που σε ιδανικές συνθήκες μπορεί να φτάσει και τα 10 με 15 μέτρα σε ύψος. Ωστόσο, τις περισσότερες φορές συναντάται σε θαμνώδη μορφή ύψους εως και 1,5 μέτρο. Αναπαράγεται από φυσικού του πολύ εύκολα με παραβλαστήματα, σχηματίζοντας πυκνές συστάδες με φυτά σε θαμνώδη μορφή. Η παραγωγή «καλών» σπόρων από τα αναπαραγωγικά δέντρα είναι σπάνια και ελάχιστα από τα σπορόφυτα που προκύπτουν καταφέρνουν να επιβιώσουν στο φυσικό τους περιβάλλον. Πληροφορίες για το είδος στο σύνδεσμο http://www.abelitsia.gr/el


Η αμπελιτσιά αποτελεί ένα από τα 6 είδη του γένους Zelkova που υπάρχουν παγκοσμίως, ενώ στην Ευρώπη είναι ένας από τους δύο μόνο εκπροσώπους του γένους - ένα συγγενές είδος, με την ονομασία «Zelkova sicula» συναντάται μόνο στη Σικελία της Ιταλίας. Συγκαταλέγεται στα «υπολειμματικά» είδη, είδη δηλαδή που κατά το παρελθόν είχαν ευρεία εξάπλωση και επιβίωσαν των κλιματολογικών και γεωλογικών αλλαγών σε μικρότερους πληθυσμούς. Απολιθώματα ηλικίας περίπου 8 εκατομμυρίων ετών από το πρόγονο (αρχέγονο) είδος της αμπελιτσιάς έχουν βρεθεί στην περιοχή της Μακρυλιάς, στην ανατολική Κρήτη.
Σήμερα η αμπελιτσιά φυτρώνει σε όλους του ορεινούς όγκους της Κρήτης, σε υψόμετρα από 800 μέχρι 1800 μέτρα. Σχεδόν το 80% των πληθυσμών της εντοπίζεται στα Λευκά Όρη, ενώ σε μικρότερους πληθυσμούς απαντάται στον Ψηλορείτη, τον Κέδρο, τη Δίκτη και τα όρη της Θρυπτής. Φύεται κυρίως γύρω από δολίνες και κοίτες εποχιακών ρεμάτων νερού, μαζί με σφενδάμια, πρίνους και πιο σπάνια, μαζί με κυπαρίσσια. Εκτιμάται ότι σε όλη την Κρήτη υπάρχουν περίπου 20.000 δέντρα (ώριμα αναπαραγωγικά άτομα) και πάνω από 300.000 άτομα σε θαμνώδη μορφή, την πιο συνηθισμένη μορφή που συνταντά κανείς την αμπελιτσιά στο βουνό.


Απειλές και καθεστώς προστασίας
 
Η σημαντικότερη απειλή για τους φυσικούς πληθυσμούς της αμπελιτσιάς σχετίζεται με την εντατική κτηνοτροφία. Η υπερβόσκηση, σε συνδυασμό με την ποδοπάτηση από τα ζώα, εμποδίζει τη σωστή ανάπτυξη και αναπαραγωγή των φυτών και μόνο λίγα άτομα καταφέρνουν να αναπτυχθούν σε κανονικά, αναπαραγωγικά δέντρα. Η διάβρωση του εδάφους, η διάνοιξη αγροτικών δρόμων και οι δασικές πυρκαγιές σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή που αναμένεται να επηρεάσει όλα τα φυσικά οικοσυστήματα, αποτελούν άλλες, εξίσου σημαντικές απειλές. Επιπλέον, η εμπορευματοποίηση της κατσούνας είναι ένας ακόμη λόγος για τη μείωση του αριθμού των μεγάλων δένδρων. Τέλος, η έλλειψη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης αναφορικά με την αξία αυτού του σπάνιου δέντρου, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την κατάσταση διατήρησης του.

Δεδομένων των απειλών που αντιμετωπίζει, η αμπελιτσιά προστατεύεται από την εθνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και από διεθνείς Συνθήκες όπως αυτή της Βέρνης ενώ περιλαμβάνεται στους Ευρωπαϊκούς καταλόγους της Οδηγίας για τους Οικοτόπους 92/43. Με βάση τον Διεθνή Οργανισμό για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN, 2012) θεωρείται ως Κινδυνεύον (Endangered) με εξαφάνιση.
Δράσεις για τη διατήρηση της Αμπελιτσιάς
Στα πλαίσια του διεθνούς προγράμματος “Zelkova” και με πόρους από το Ίδρυμα Franklinia (https://fondationfranklinia.org/en/), το Μεσογειακό ΑγρονομικόΙνστιτούτο Χανίων (ΜΑΙΧ) σε συνεργασία με τις κατά τόπους Δ/νσεις Δασών της Κρήτης και το πανεπιστήμιο του Fribourg της Ελβετίας, υλοποιεί από το 2014, ειδικό πρόγραμμα για τη διατήρηση της αμπελιτσιάς στην Κρήτη. Κύριο αντικείμενο του προγράμματος είναι η μακροχρόνια προστασία των φυσικών πληθυσμών της αμπελιτσιάς, μέσω μια σειράς δράσεων όπως η περίφραξη επιλεγμένων επιφανειών για την εξάλειψη της βόσκησης και μελέτη της ανάπτυξης του είδους, συλλογή και αναπαραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού, δημιουργία φυτειών αμπελιτσιάς κοντά σε φυσικούς πληθυσμούς αλλά και προώθηση της αξίας της διατήρησης του δέντρου στο ευρύ κοινό.
ΠΑΛΙΑ ΤΕΥΧΗ
Το ηλεκτρονικό περιοδικό είχε κυκλοφορήσει στο παρελθόν ως flip book και τα παλιά τεύχη μπορείτε να βρείτε παντώντας εδώ
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΑΚΟΥΛΗΣ
Αρχικά η παρούσα ιστοσελίδα ήταν, αποκλειστικά, η προσωπική φωτογραφική σελίδα του Αναστάσιου Σακούλη. Μέρος της φωτογραφικής του δουλειάς μπορείτε να δείτε πατώντας εδώ
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Αναστάσιος Σακούλης
tassos@maich.gr
FACEBOOK

Επιστροφή στο περιεχόμενο